Anksiyete belirtileri: Kaygı bedende ve zihinde nasıl hissedilir?

Anksiyete belirtileri yalnızca zihinde değil bedende de hissedilir: Çarpıntı, nefes darlığı, kas gerginliği, mide şikâyetleri ve uyku sorunları; zihinde ise durmayan endişe, "ya olursa?" düşünceleri ve odaklanma güçlüğü en sık görülenlerdir. Bu belirtiler haftalardır sürüyor ve günlük hayatınızı zorluyorsa, yaşadığınız şey sıradan bir gerginliğin ötesinde bir kaygı sorunu olabilir. İyi haber şu ki anksiyete, üzerinde çalışılabilen ve çoğu zaman belirgin biçimde hafifletilebilen bir durumdur.

Anksiyete nedir, normal kaygıdan farkı ne?

Kaygı, bizi tehlikeye karşı hazırlayan doğal bir alarm sistemidir. Bir sınavdan ya da önemli bir görüşmeden önce gerilmek, daha iyi hazırlanmamıza yardım eder. Anksiyete ise bu alarmın gerçek bir tehlike yokken de sık sık, yoğun biçimde ve uzun süre çalmasıdır. Ayırt edici olan; kaygının ne kadar sık yaşandığı, ne kadar sürdüğü, kontrol etmenin ne kadar zor olduğu ve işinizi, ilişkilerinizi ya da uykunuzu ne kadar etkilediğidir. Kaygıyla günlük hayatta nasıl baş edebileceğinizi kaygıyla başa çıkma yazısında anlattım.

Anksiyetenin bedensel belirtileri nelerdir?

• Çarpıntı, kalbin hızlı ya da düzensiz attığı hissi,
• Nefes darlığı, derin nefes alamıyormuş gibi hissetme,
• Boyun, omuz ve çenede kas gerginliği, baş ağrısı,
• Mide bulantısı, karın ağrısı, bağırsak şikâyetleri,
• Terleme, titreme, el ve ayaklarda karıncalanma,
• Baş dönmesi, sersemlik hissi,
• Uykuya dalmakta zorlanma, sık uyanma ve gün içinde yorgunluk.

Anksiyete zihinde nasıl hissedilir?

Zihinsel tarafta en belirgin işaret, bir konudan diğerine atlayan ve durdurulamayan endişedir. "Ya hastalanırsam?", "Ya işimi kaybedersem?" gibi düşünceler zihni meşgul eder; olabilecek en kötü senaryo sanki kesinmiş gibi gelir. Bunun yanında odaklanamama, sürekli tetikte olma, kolay sinirlenme ve "kötü bir şey olacak" hissi de sık görülür. Zihnin bu tuzaklarını bilişsel çarpıtmalar yazısında ayrıntılı anlattım.

Anksiyete davranışlara nasıl yansır?

Kaygı arttığında insan doğal olarak onu azaltacak şeyler yapar: Kaygı veren ortamlardan kaçınır, sürekli kontrol eder, başkalarından tekrar tekrar "bir şey olmaz" güvencesi ister ya da işleri erteler. Bu davranışlar o an rahatlatır ama uzun vadede kaygıyı besler, çünkü beyin "demek ki gerçekten tehlikeliymiş" diye öğrenir. Bu yüzden terapide kaçınılan durumlara adım adım yaklaşmak önemli bir yer tutar.

Anksiyete neden olur?

Anksiyetenin tek bir nedeni yoktur. Yatkınlık, yoğun stres dönemleri, zorlayıcı yaşam olayları, uzun süre kendini tetikte hissetmeyi gerektiren ortamlar ve kaygıyı besleyen düşünme alışkanlıkları bir araya gelebilir. İş değişikliği, bebek sahibi olmak, bir kayıp ya da sağlık sorunu gibi dönemlerde kaygının artması da sık görülür. Neden ne olursa olsun, belirtileri sürdüren döngüyü anlamak ve bu döngü üzerinde çalışmak mümkündür.

Anksiyetenin türleri nelerdir?

Anksiyete farklı biçimlerde görülebilir. Birçok konuda sürekli endişe yaşanıyorsa genel kaygıdan, ani ve yoğun korku nöbetleri varsa panik ataktan söz edilebilir. Başkaları tarafından yargılanma korkusu sosyal kaygının, hastalığa yakalanma korkusu ise sağlık kaygısının merkezindedir. Hangisinin söz konusu olduğunu bir ruh sağlığı uzmanı değerlendirir; bu yazı tanı yerine geçmez.

Kaygı yükseldiğinde o an ne yapabilirsiniz?

Kaygı yükseldiğinde önce yaşadığınız şeye bir ad verin: "Şu an kaygılanıyorum." Ardından nefesinizi yavaşlatın; nefes verişi alıştan biraz daha uzun tutmak bedeni sakinleştirmeye yardım eder. Dikkatinizi çevrenize verin: gördüğünüz beş şeyi, duyduğunuz üç sesi fark edin. Bu adımlar kaygıyı yok etmez ama dalganın geçmesini beklerken size bir tutunma noktası sağlar. Kaygının bir süre sonra kendiliğinden azaldığını fark etmek de zamanla ona daha az korkuyla yaklaşmanızı kolaylaştırır.

Bedensel belirtiler başka bir nedenden kaynaklanabilir mi?

Evet. Tiroid sorunları, kalp ritim bozuklukları, kansızlık, aşırı kafein ve bazı ilaçlar da anksiyeteye benzeyen belirtilere yol açabilir. Bu yüzden özellikle belirtileri ilk kez yaşıyorsanız ya da göğüs ağrısı, bayılma gibi şikâyetleriniz varsa önce bir hekime görünmeniz önemlidir. Bedensel bir neden bulunmadığında ise kaygı üzerinde çalışmak çoğu zaman bu belirtileri de azaltır.

Anksiyete nasıl tedavi edilir, ne zaman destek almalı?

Anksiyetede etkinliği araştırmalarla en iyi desteklenen yaklaşımlardan biri, çalışmalarımda da yararlandığım Bilişsel Davranışçı Terapidir. Kaygıyı besleyen düşünceleri fark eder, kaçınılan durumlara güvenli adımlarla yaklaşır ve bedeni sakinleştiren beceriler üzerinde çalışırız. Bazı durumlarda bir psikiyatristin ilaç değerlendirmesi de sürece eklenebilir. Kaygı haftalardır sürüyorsa, uykunuzu ya da işinizi etkiliyorsa veya bazı yerlere gitmekten kaçınmaya başladıysanız destek almak için daha kötüye gitmesini beklemenize gerek yok. Kızılay'daki ofisimde ya da online görüşebiliriz; nasıl çalıştığımı bireysel terapi sayfasında anlattım.

Sık sorulan sorular

Bu süreçte yalnız kalmak zorunda değilsiniz. Yanınızda olmak için bana yazabilirsiniz. WhatsApp’tan randevu alabilirsiniz.

Kızılay, Ankara'da bireysel terapi hakkında bilgi alın

Psikolog Sena Tutar
Kızılay, Ankara’da ergen, yetişkin, çift ve aile terapisi. Hakkımda

Bu konuda diğer yazılar

Agorafobi: kalabalıktan ve dışarı çıkmaktan korkmakStres yönetimi: günlük hayatta işe yarayan yollarSosyal kaygı (sosyal fobi): belirtiler ve baş etme yolları